Van dia naar digitaal

Wie nog een grote diaverzameling bezit zal ongetwijfeld al met het idee gespeeld hebben om zijn collectie te digitaliseren Het lijkt monnikenwerk maar toch zijn er een aantal mogelijkheden om je oude dia’s het digitale tijdperk binnen te loodsen. We zetten er vier op een rij. – Rudi De Latter

Wie over een grote verzameling dia’s beschikt  zal het volgende ongetwijfeld herkennen. Netjes opgeslagen in dozen en voorzien van vergeelde stickers ligt je collectie vergeten ergens op zolder. Zonde van de tijd en het geld dat je er destijds hebt ingestoken want zeg nu zelf, heb je er geen uren aan gespendeerd om je  diareeks netjes in te kaderen?  Je had de handen vol met het verknippen ontstoffen en inkaderen van de film. Het resultaat  van die avondvullende bezigheid  mocht best gezien worden maar had ook zijn prijs. Een goede diaprojector en bijhorend scherm was  niet goedkoop en de kostprijs van diafilm en bijhorende kadertjes liep al snel op. Het ging over honderden, zoniet duizenden stuks.  De kwaliteit  van een diafilm had tegelijk  ook zijn beperkingen. De belichting bij opname moest correct zijn want voor een fout belichte dia was geen weg terug. Al die inspanningen liggen nu ergens in een vergeethoek . De diaprojector is ondertussen stuk gegaan of de lamp voor het apparaat is niet meer te krijgen. Zelfs dan blijft het opzetten van projector en scherm een hele klus. Althans als we er van uit gaan dat met de komst van digitale fotografie één en ander een stuk gemakkelijker is geworden.  En magdat  nu net een goede reden zijn om nog iets met je diacollectie aan te vangen.  De dia’s op dvd branden en op een televisiescherm tonen is al een aanlokkelig voorbeeld.   Ze pojecteren met  een  draagbare computer en een digitale projector is een tweede.  Maar voor het zo ver is zullen ze eerst in digitale bestanden moeten omgezet worden.  Hoe je dit doet is afhankelijk wel doel je voor ogen hebt. Een dia heeft van nature een zeer groot dynamisch bereik en bij conversie naar digitaal dreigt daar  een deel van verloren  te gaan. Voor het bekijken op een beeldscherm  of digitale projectie zullen ook andere kwaliteitsnormen gelden dan voor afdrukken op papier. Zo is voor schermweergave  de werkelijke beeldgrootte, de hoogte en breedte uitgedrukt in pixels, van groter belang dan de resolutie.  Je dient dus bij het inscannen al rekening te houden met het  uiteindelijke afbeeldingsformaat.   Er moet ook een afweging gemaakt worden tussen een scan die een exacte  reproductie  oplevert  of het simpelweg ontsluiten  en ordenenvan je diacollectie. Eens die keuze gemaakt kan er bepaald worden op welke manier en in welke resolutie de dia’s gedigitaliseerd worden. Er zijn een aantal methodes om dit te doen. Welke je ook kiest, het digitaliseren van dia’s blijft een arbeidsintensieve en tijdrovende aangelegenheid. Bovendien zal het in veel gevallen nodig zijn om de beelden achteraf  nog bij te werken om tot het gewenste resultaat te komen. Je kan natuurlijk ook naar een professioneel fotolabo trekken om de collectie te laten digitaliseren. Zij beschikken over speciale scanapparatuur die je het werk uit handen neemt maar waar ook een prijs tegenover staat.

Fotograferen van een geprojecteerd beeld

De kwalitatief minst goede manier om dia’s te reproduceren is het fotograferen van een geprojecteerd beeld met een digitale camera. Omdat het scherm nooit in een recht vlak staat ten opzichte van de camera is het beeld altijd vervormd. Een projectiescherm heeft ook de neiging om aan de randen te krullen waardoor het beeld op die plaatsen onscherp komt te staan. Ga voor een kleine diafragma-opening voor meer scherptediepte om dit euvel te bekampen. Een statief en een draadontspanner is eveneens noodzakelijk want door het kleine opening zal er langer belicht moeten worden. Het is ook nodig om alle dia’s in dezelfde richting in de lader moet plaatsen. Zoniet moet de camera steeds gedraaid worden om dezelfde beelduitsnede te krijgen. Invallend strooilicht zorgt er ook voor dat kleuren niet altijd overeenstemmen met het origineel. Tel daarbij nog eens de korrel van de meeste projectieschermen en het eventuele stof op de dia’s en je begrijpt dat deze methode niet aan te raden is voor kwalitatieve reproducties.

Met camera en adapter

In de vakhandel zijn opzetstukken te krijgen voor spiegelreflexcamera’s voor het fotograferen van dia’s en filmstroken. Bepaalde types hebben een ingebouwde lens waardoor een beperkte vergroting mogelijk is. Gebruik bij voorkeur een macro-objectief dat toelaat om op korte afstand scherp te stellen. Het is een relatief snelle manier van werken waarbij het resultaat beter is dan het fotograferen van een geprojecteerd beeld. Je zal wel voortdurend moeten wisselen van dia waardoor het vrij omslachtig word wanneer het gaat om grote aantallen. Belangrijk is de keuze van de lichtbron voor een correcte reproductie. Hiervoor kan een goed belichte witte achtergrond of een lichtbak met de juiste kleurtemperatuur dienst doen. Om vlot te kunnen werken is het ook nodig om een vaste opstelling te maken tussen camera en lichtbron. Zorg daarbij voor zo weinig mogelijk invallend licht op de camera en gebruik een groot diafragma om de achtergrond te verdoezelen. Omwille van de beperkte scherptediepte moet de dia zo vlak mogelijk gehouden worden. Voor het beste resultaat is het nodig om de gevoelige zijde, ofwel de ‘matte kant’ van de dia naar de lens te houden. Op die manier kan je vermijden dat er door de emulsiedrager word belicht wat onscherpte kan veroorzaken.

Met een vlakbedscanner

Vlakbedscanners zijn in eerste instantie bedoeld om vlakke originelen als documenten en foto’s te scannen. Dia’s en negatieven zijn transparant en daardoor is een extra lamp nodig die het origineel van de achterzijde belicht. Door deze extra optie en het toevoegen van filmadapters zijn deze apparaten geschikt gemaakt voor het scannen van bijvoorbeeld ingekaderde dia’s. Een beperking was lang de lage optische resolutie van een vlakbedscanner. Door de komst van betere lenzen zijn resoluties tot  6400 dpi echter geen uitzondering meer. Daardoor is de achterstand met echte filmscanners kleiner geworden.  Met behulp van Digital  ICE-technologie worden stofjes en krassen automatisch weggewerkt. Dit  verlengt  echter  de scantijd gevoelig.

Met een filmscanner

Bij sommige modellen zijn speciale dialaders  verkrijgbaar waarbij tot vijftig ingekaderde dia’s kunnen geladen worden.  Specifieke filmscanners  zijn duur maar soms zijn ze gewoon te huur voor de periode dat je ze wenst  te gebruiken.  Niet slecht bekeken want deze apparaten  hebben hun opdracht volbracht eens de diacollectie is gescand.  Van groot belang is de Dmax waarde of de maximum densiteit waarmee de scanner  overweg kan om details in de lichtste en donkerste  delen van het beeld te behouden.  De scanner moet een waarde van minstens  3.4 hebben, dit geld trouwens ook voor een vlakbedscanner.

© Corelio 2008